Ondertoon
Door Ton Henzen

Zelfbevlekking

In alle democratieën heerst er kort voor verkiezingen radio- en tv-stilte. De campagnes worden afgesloten, de laatste gasten in de praatprogramma’s maken hun opwachting.

Zo ook op de publieke omroep waar het beste interview-duo zelfs De Nacht van Pauw en Witteman beleefden. Daarvoor hadden we in het cabaretland bij uitstek een soort Troonrede van koning Nar, Freek de Jonge, aangehoord. Voor het eerst op een avond voor de landelijke verkiezingen begaf Freek zich op het gladde ijs van de stemmingmakerij. In de beste tradities van Wim Kan, Seth Gaaikema, Youp van ’t Hek en andere cabaretiers die zich ooit hebben beziggehouden met het fenomeen van de oudejaarsconférence. Zo vlak voor de verkiezingen ligt politieke satire veel gevoeliger. Wordt er geen stemming gekweekt op de publieke omroep tegen een bepaald politicus. Wat zou het campagneteam van Balkenende zich hebben afgevraagd?
Gelukkig kreeg iedereen er van langs. Freek de Jonge was scherp, bij vlagen hilarisch en altijd onderhoudend. Wat hij heeft bereikt? De twijfelaars die zich afvroegen of ze gingen stemmen, gaan dat nu misschien wel doen.

De verkiezingen voor de Tweede Kamer blijven tot het allerlaatste moment spannend. De peilingen spreken elkaar tegen, maar de verwachting is dat het een nek-aan-nek-race is tussen het CDA en de PvdA, een uitputtingsslag tussen Balkenende en Bos wie uiteindelijk als premier in het Torentje komt.
De VVD moet 28 zetels halen of er moeten 16.000 voorkeurstemmen op de Meppeler kandidaat worden uitgebracht wil Rob Bats zijn werkkring kunnen verplaatsen van de Noordelijke Hogeschool in Leeuwarden naar het Binnenhof in Den Haag. De peilingen zijn voor hem niet al te gunstig. Goed gemutst meldde hij zich woensdagmorgen op het stembureau, een omgeving die hij goed kent, want als raadslid maakte hij bij een aantal verkiezingen deel uit van een van de gemeentelijke stembureaus. De campagne zat er voor hem nog niet helemaal op. Hij bracht de laatste folders naar Café Clouso waar een verkiezingsavond voor jongeren wordt gehouden.
Het aantal van 16.000 voorkeurstemmen is ook de reden dat hij deze keer op zichzelf heeft gestemd. De nood moet hoog zijn. Normaal gesproken doe je dat niet als politicus anders word je beschuldigd van electoraal narcisme of stemhokzelfbevlekking. Ook een lijsttrekker stemt niet op zichzelf, maar maakt in stilte een keuze op een van de andere kandidaten. Een vertrekkende premier stemt automatisch op zijn opvolger en als hij dat niet doet en publiekelijk bekendmaakt, kan dat het einde betekenen van een politieke carrière. Lubbers flikte dat een keer. `Ik stem dit keer eens niet op de lijsttrekker, maar op Hirch Ballin,` zo zette hij zijn opvolger Elco Brinkman voor joker. Het was gedaan met Brinkman en zijn verkiezingen. Het CDA verloor stevig.

Bats vertrok in de loop van de middag naar Den Haag en woont vanavond met zijn lieve vrouw Andra de verkiezingsbijeenkomst van zijn partij bij....in Madurodam. Als je als potentieel verliezende partij volgens de peilingen ergens niet moet gaan zitten dan is het in Madurodam. Panorama Mesdag, de Euromast, prima: vergezichten heren en dames liberalen, daar gaat om. De Koperen Hoogte van Henny van de Most, maar Madurodam. Je gaat toch ook niet voor je slotbijeenkomst naar de Bedriegertjes in Arnhem of de Apenheul. Het voormalig werkeiland Neeltje Jans is een uitstekende locatie voor de Partij van de Arbeid, maar wat te ver weg. Ook Manro Potman zal tevergeefs zijn moderne horecabedrijf op Noord aanbieden. Politici gaan niet al te opzichtig in zee met illusionisten, omdat ze zelf voor een deel verkopers zijn van illusies. En soms van desillusies.

De opkomst bewoog zich volgens de eerste serieuze prognoses tussen de percentages bij de verkiezingen in 2002 en 2003. Vier jaar geleden kwam in Meppel 80,5% procent van de stemgerechtigden op en in 2003 maar liefst 85%. Volgens Oene Waringa, die voor de gemeente Meppel de verkiezingen coördineert, was het beeld wat vertekend. ‘De werkende mensen komen in meerderheid `s avonds naar de stembureaus. Dat zie je vooral in de Oosterboer heel sterk’.

De Drentse liberalen hadden vorige week een mooie woordgrap in huis over CDA-fractieleider in de 2e Kamer Maxime Verhagen. Hij had volgens de Drentse statenfracties uit zijn nek gekletst toen hij de samenwerkende noordelijke provincies ervan beschuldigde de Langmangelden over de balk te smijten.
De Langmangelden zijn miljoenen van de landelijke overheid voor het stimuleren van de economische bedrijvigheid in het noorden. Volgens Verhagen blijft vijftig procent van het geld aan de strijkstok hangen voor organisatiekosten en vergoedingen voor dure adviesbureaus. PvdA en VVD (in de staten aangevoerd door de Meppelers Eddy Veenstra en Ton Dohle) kwamen met een motie, waarin Verhagen werd veroordeeld. De CDA-fractie aarzelde en werd vervolgens gemangeld tijdens het debat. Na een schorsing ging het CDA alsnog schoorvoetend akkoord. De CDA-topman had zijn licht over het noorden laten schijnen en gaat hier voortaan als Waxine Verhagen door het leven.