Mooie familiegeschiedenis binnen de kolonie

Frederiksoord - Iedere vijf jaar houden de kleinkinderen van bakker Herman Spikman, eerste bakker binnen de Maatschappij van Weldadigheid, een reünie.

Praten over vroeger, veel gezelligheid en een mooi moment om herinneringen op te halen en te delen. Tijdens de laatste reünie afgelopen november zeiden de neven en nichten tegen elkaar ‘wordt het niet eens tijd om de herinneringen aan onze familie vast te leggen’. De herinneringen beslaan een periode van maar liefst 145 jaar waarin vijf generaties Spikman de bakkerij bestierden in de vrije kolonie Frederiksoord.

Herman Jubbega, zoon van Riek Spikman die in 1936 trouwde met Johan Jubbega, nam het initiatief en stak er uren vrije tijd en onderzoek in. Met een mooi resultaat; een boekwerk waarin de geschiedenis start in 1854 en eindigt in 1999 met mooie, soms persoonlijke anekdotes over de verschillende generaties Spikman in Frederiksoord. 

Hermans motivatie komt voort uit zijn interesse voor het gebied in en rondom Frederiksoord. Zijn moeder was dochter van Herman Spikman en vertelde veel over de familie. Afgelopen vrijdag bood hij een eerste exemplaar aan aan Jan Mensink. Ook de eigenaren van de bed & breakfast, gevestigd in de voormalige bakkerij, ontvingen een exemplaar uit handen van Ali Spikman.

Het boek is in een kleine oplage gedrukt en alleen in familiekring uitgegeven. ‘Er zijn er 35 gedrukt en we zijn uitverkocht,’ vertelt Jubbega lachend. ‘Ook familieleden hebben het nog niet gelezen. We gaan eerst samen evalueren, zodat we een versie kunnen maken waar iedereen achter staat. Inmiddels zijn er alweer foto’s en nieuwe zaken aangereikt.’ 

Grotere oplage

Jan Mensink bedankte Herman voor het vastleggen van een mooie familiegeschiedenis binnen de kolonie en sprak de hoop dat er meer verhalen van kolonistenfamilies zouden komen. Ook hoopte Mensink op een grotere oplage aangezien bij de Koloniehof al vraag naar het boek was geweest.  

‘Naast de verhalen van mijn moeder en ander familieleden heb ik allerlei literatuur geraadpleegd,’ vertelt Jubbega. ‘Met name boeken die over Frederiksoord geschreven zijn, waaronder De Proefkolonie (Wil Schackman), het boek De bevolking van de vrije Koloniën der Maatschappij van Weldadigheid van Ir. C.A. Kloosterhuis, De Koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid (Dr.Ir J.D. Dorgelo) en het Drents Archief.’ 

Een van de verrassingen die Jubbega tegenkwam in zijn onderzoek was de familie Jubbega die in een boerderij woonde in Westerbeeksloot. Deze ging in 1818 over in handen van de Maatschappij van Weldadigheid, gelijk met het hele gebied dat toen in handen was van de heer Nobel. Een Jubbega werd de eerste onderdirecteur van Kolonie I en stond onder Benjamin van den Bosch, de broer van Generaal Johannes van den Bosch. 

Het boek begint met het ontstaan van de Maatschappij van Weldadigheid in 1818: de komst van Johannes van den Bosch die zich het lot van mensen die in armoede leven aantrekt en hen een nieuw bestaan aanbiedt binnen de kolonie. Door een structureel geldtekort in de kolonie komt er een interne reorganisatie. Een gevolg van de herstructurering is dat  de Maatschappij zelfstandig ondernemers  de ruimte gaat geven. Een groot verlies van de bakkerij (bijna f 6500,- in 1858) is voldoende reden om de exploitatie in 1959 uit handen te geven.

‘Klaas Spikman, sinds 1854 molenaar in Frederiksoord en eerste zelfstandig ondernemer binnen de kolonie, gaat dan samen met bakker Buit uit Nijensleek de bakkerij exploiteren. Ook zoon Harm Spikman komt in de bakkerij werken. Samen voorzagen ze ruim 2000 mensen in de kolonie van brood. In plaats van het aardappelbrood werd er alleen roggebrood gebakken.’

De molen blijft in het bezit van de familie en gaat over van zoon op zoon. In 1947 brandt de molen af en wordt niet meer opgebouwd. ‘Het enige wat nog herinnert aan het bestaan is de Molenlaan en de schuur die opgebouwd is uit de stenen van de molen.’ 

Goed bewaarde recepten

Als Harm Spikman in 1907 overlijdt, neemt zijn zoon Herman (3e generatie) de bakkerij over. ‘ Herman stond bekend als iemand die veel producten maakte. Zijn recepten worden nu nog steeds gemaakt,’ vertelt Jubbega. ‘Zijn zoon Harm werkte ook in de bakkerij en leek als vierde generatie de bakkerij over te nemen. Maar hij vertrok naar Leeuwarden om in een banketbakkerij te werken en nam later een bakkerij in Soest over.’

Zijn derde zoon Herman bracht ook drie bakkerskinderen voort. ‘Die oudste zoon Berend Harm nam in 1943 de bakkerij van zijn moeder over, de vierde generatie. Het waren moeilijke tijden, ook vanwege de oorlog. Daarnaast halveerde het aantal kolonisten.’ 

In 1956 koopt Berend Harm de bakkerij van de Maatschappij van Weldadigheid en maakt er een complete brood,- boek- en banketbakkerij van. ‘Mede dankzij de goed bewaarde recepten van Herman Sr., waaronder zijn amandel en taai recepten die tot de sluiting in 1999 gebakken zijn.’

Ambachtswerk

De vijfde en laatste generatie Spikman in de bakkerij is Berend Harms zoon Herman. ‘Herman werkte mee vanaf zijn 13e en nam in 1970 de bakkerij over. Zijn vrouw Ali stond in de winkel.’ Inmiddels veranderden de tijden: er kwamen supermarkten, de tuinbouwschool vertrok en het verbruik van brood daalde aanzienlijk. Maar Herman hield het ambachtswerk in stand, bleef kwaliteit bieden met veelal handwerk.

Geen van zijn drie kinderen wil de bakkerij overnemen en op 4 december 1999 sluit Herman definitief de bakkerij. Einde van 140 jaar Spikman Koloniebakker: ‘Wij hebben gewoon ons werk gedaan, niet meer dan dat’.

Belangstellenden kunnen het boek bestellen via HermanJubbega@gmail.com