Joop van der Tuin met de Steenwieker Woordenlieste, waarin 3.000 woorden staan.

Historische Vereniging publiceert Steenwieker Woordenlieste

Joop van der Tuin met de Steenwieker Woordenlieste, waarin 3.000 woorden staan. Sieb van der Laan

Steenwijk - Koppelebuisie, twee’aandse en beddegaonstied, wie niet weet wat deze Steenwieker woorden betekenen kan ze voortaan opzoeken. De Historische Vereniging Steenwijk & Omstreken publiceert deze maand de Steenwieker Woordenlieste. Samensteller is ‘woordjesman’ Joop van der Tuin (80).

In de Steenwieker Woordenlieste staan 3.000 woorden, zoals die aan het begin van de 20e eeuw in Steenwijk nog volop in gebruik waren, maar langzaam aan het verdwijnen zijn. „Het doel van de Steenwieker Woordenlieste is het vastleggen van Steenwieker woorden als vertaling voor mensen die de streektaal niet machtig zijn en ter onderscheid van domweg ‘plat praoten’,” zegt samensteller Van der Tuin. In zijn werkkamer omringd door honderden boeken wijst hij bladerend in de Steenwieker Woordenlieste een paar van zijn favoriete woorden aan. „Beddegaonstied zegt veel meer dan het Nederlandse bedtijd, daarvoor zou ik Steenwijk een compliment willen maken.”

Van der Tuin noemt ook een paar typisch Steenwieker woorden, waarvoor geen Nederlands woord bestaat. „Koppelebuisie is een buis of stand waarover je kunt kopjeduikelen en roegelen is het vallen van klein los materiaal,” illustreert hij. De woordenlijst bevat volgens hem ook woorden die afkomstig zijn uit het Angelsaksisch, zoals lid, een scharnierend dekseltje. Dat geldt ook voor woorden die niet meer gebruikt worden, waaronder kwattien (kwartje) en twee’aandse (dunne boterham). Niet alledaagse en gekscherende woorden, zoals koloniekiepe, kregen geen vermelding in de lijst.

Werkgroep Steenwieks Dialect

Van der Tuin werkte tijdens de totstandkoming samen met de Werkgroep Steenwieks Dialect bestaande uit Frans Keizer, Leffert de Jonge en Frank Peeters. De werkgroep kreeg hulp van de IJsselacademie, het echtpaar Bloemhoff en Jaap Spa. Omdat Van der Tuin is geboren in Velsen en pas vanaf de jaren ’60 in deze regio woont, voelde hij zich in de werkgroep als een vreemde eend in de bijt. Toch was het samenstellen van de Steenwieker Woordenlieste zeker wel aan hem toevertrouwd. In zijn boekenkast prijken vier zeventalige woordenboeken die de gepensioneerde waterbouwkundig ingenieur schreef voor Elsevier’s Dictionary voor de scheepvaart en waterbouwkunde. Daaruit blijkt dat hij veel gevoel voor taal heeft. Lachend zegt Van der Tuin: „Ik houd van het verzamelen en ordenen van woorden en het geven van betekenissen daaraan. Ik ben een ‘woordjesman’.”

3.000 woorden

In 2017 startte Van der Tuin met het samenstellen van de Steenwieker Woordenlieste. „Op internet vond ik alleen korte lijstjes met Steenwieker woorden, maar een woordenboek was er nog niet,” noemt hij als aanleiding daarvoor. De oud-voorzitter van de Historische Vereniging begon met het lezen van alles wat in het Steenwieks geschreven is, zoals de verhalen van de inmiddels overleden Albert Smit en Roelof Pit. Hij maakte daaruit een lijst van 2.000 losse woorden en keek kritisch naar de spelling daarvan. De leden van de werkgroep, allen geboren Steenwijkers, beoordeelden of dat echte Steenwierker woorden waren. Zij schrapten woorden en voegden woorden toe, zodat uiteindelijk een lijst van bijna 3.000 woorden ontstond.

De afronding van het project liet op zich wachten omdat de coronacrises het proces enorm vertraagde. Na drie jaar heeft de Historische Vereniging uiteindelijk toch haar ei kunnen leggen.

Het doel van de werkgroep was niet primair het behoud van het Steenwieks, want dat is volgens de leden een illusie. „Het is wel een bijdrage tot behoud, maar daar gaan we niet krampachtig mee om,” zegt Van der Tuin.

Norm

Volgens hem is de huidige tendens dat het Steenwieks langzaam verdwijnt. „De streektaal ‘vernederlandst’ en wordt steeds meer doorspekt met Engelse woorden. De Steenwieker Woordenlieste is dus geen dringende opdracht, maar kan wel dienen als norm hoe je Steenwieker woorden schrijft en uitspreekt.”

De Steenwieker Woordenlieste kost € 16,50. Bestellen kan via het e-mailadres: jdoeven@hetnet.nl .

Steenwieks

Het Steenwieks is een variant van het Nedersaksisch en wordt gerekend tot de Stellingwerfse dialectregio. Tweederde van de Nederlandse woorden worden in het Steenwieks anders geschreven. Deze streektaal kenmerkt zich door:

- de blèrende ae-klank, zoals in maendag (maandag) en raer (raar)

- weglating van de h, zoals in aand’aeven (handhaven) en uus’ollige (huishouding)

- vervanging van de sch door sk , zoals in skolder (schouder) en skole (school)

- gebruik van ao, zoals in gaon (gaan) en maor (maar)