Indrukwekkend locatietheater in dienst van de vrede: de Bom van Peergroup op voormalige Amerikaanse Site

Na een zwerftocht van ruim twee uur door de bossen en het militair oefenterrein in Havelterberg is de Bom dan toch gevallen.

De Honest John raket; de kernkoppen daarvoor lagen opgeslagen in Havelterberg.

De Honest John raket; de kernkoppen daarvoor lagen opgeslagen in Havelterberg. Foto: Niels Knelis Meijer

Theatermakers Eva Koopmans en Sijas de Groot, in vuurrode overalls, vertellen de getuigenis van een overlevende van de atoomaanval op Hiroshima, gisteren 25 augustus precies 76 jaar en 20 dagen geleden. De ooggetuige verhaalt over de gruwelijkheden na de alles en iedereen verwoestende aanval. De stad was weggevaagd, duizenden mensen direct gestorven.

De toeschouwers krijgen, uitgerust met een koptelefoon, militair-wetenschappelijke informatie over de verplaatsing van de dodelijke straling. Binnen een ring van 600 meter overleeft niemand een nucleaire explosie. De vuurbal bereikte bij Hiroshima een hoogte van 260 meter en liet een bomkrater achter met een doorsnee van 30 meter en 50 meter diep.

Speelplekken

De groep toeschouwers is na vier speelplekken in het bos in het hart van het openluchttheater terechtgekomen. Op de plek waar in de jaren tachtig de Amerikaanse Site was gevestigd, staat nu een vervaarlijk ogende raket, een ‘Honest John’, op een legertruck geparkeerd. Eigendom van het Nederlands Artillerie Museum. Op de achtergrond rechts het met prikkeldraad omheinde laatst overgebleven bolwerk dat herinnert aan de Koude Oorlog. De afgebladderde uitkijktoren staat er niet alleen als een ruïneus bewijs van wereldpolitiek op een klein stukje Drenthe. Het is ook een onbedoeld vredesmonument dat uitstraalt: dit nooit meer.

De Bom van de Peergroup speelt zich af op een historisch gezien belangwekkende plek. Op deze Site lagen tactische atoomwapens opgeslagen. Het was de plek bij uitstek voor demonstraties tijdens de Kerst van vredesactivisten. Het gebeurde eens dat een als Kerstman verklede demonstrant de moed had om over een hek te klimmen, omdat zijn verschijning toch gezellig zou zijn voor de militaire bewakers. Deze hadden echter opdracht altijd gericht met scherp te schieten op indringers te schieten. De Kerstman ontkwam en keert nu terug als figurant.

Dikke Daftrucks

Na het passeren van Checkpoint Charlie bij de Toegangspoort Holtingerveld staan er dikke Daftrucks van de Dutch Peace Army klaar om de toeschouwers via Darp het bos in te rijden. Onderweg komen we een splinternieuwe glanzende legertruck tegen van het merk Scania. De Daftrucks rijden daarentegen hortend en stotend naar de plaats van bestemming, zoals soldaten op patrouille dat in deze robuuste vrachtauto’s jaar in jaar uit hebben ondergaan. De eigenaar-chauffeur van de dikke Daf is in zijn element als hij de zandbanen van het militaire oefenterrein met bravoure neemt.

Bij de vertrekplaats herinneren informatieborden aan de gepassioneerde vredesdemonstraties in de jaren tachtig toen de dreiging vanuit het oosten alom werd gevoeld. ,,Waanzin... Er hoeft maar één idioot op de zogenaamde rode knop te drukken… En de aarde is weg.’’

Moesten er kruisraketten worden geplaatst? ,,Liever een raket in de tuin dan een Rus in de keuken’’, was de verbale tegenzet van voorstanders van plaatsing. De uitvinding van de neutronenbom zette de tongen heftig in beweging. Dit zogenaamde fatsoenlijke wapen liet gebouwen staan, terwijl de mens werd vernietigd.

Wandelend door de bossen achter twee medewerkers bepakt met een ruim 12 kilo zware luidsprekersinstallatie is het verhaal hoorbaar van de avontuurlijke Anne. In plaats van een hippiereis naar Thailand te maken, moet hij als dienstplichtig soldaat opkomen. Na een opleiding komt hij terecht in de gemeente Havelte, als bewaker van de buitenste ring van de Site. Een etmaal telde voor hem drie blokken van acht uur: bewaking, piket, waarin hij stand-by was en rust. Eindeloze uren en minuten verstrijken als naaktslakken die over een veld glijden. De onzichtbare vijand doet wat met een mens. Bomen gaan wandelen en struiken praten.

Ruziënde ministers

De eerste speelplek is het domein van ruziënde ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie. In een tweede scene worden vrijwel dezelfde teksten uitgesproken, maar nu niet over de noodzaak van atoomwapens, maar, actueler, over toeslagen. Politici putten steeds weer uit hetzelfde idioom om over iets volstrekt anders hun gelijk te halen. Idee en spel zijn van Annegeerte Aandewiel en Julian Verkerk.

Wendy Viel ontwikkelde samen met een groep jongeren uit de omgeving een scene over een vredesdemonstratie. In de verte klinkt van Klein Orkest en Harry Jekkers ‘Over de Muur’. Eerst wordt een situatieschets gegeven van het gewone leven in Darp. Jongeren maken in de jaren tachtig een keuze of ze wel of niet meedoen aan een protest. Tegenwoordig speelt er zoveel meer in de wereld: klimaatverandering, gelijke rechten, racisme en dan moeten ze zich ook nog eens druk maken over de bom. Hoe hard ze zich ook verweren, worden ze nog wel gehoord? Met een lied wordt steun gezocht: ‘vecht tegen de wapens van de macht, doe mee met al je kracht’. Vurige overtuigingskracht kent het gevaar van overdrijving, waardoor er plots een komische kant aan demonstreren zit.

Dorpsbewoonster

Leander Breen maakte een scene vanuit het perspectief van een dorpsbewoonster die in de buurt van de Amerikaanse basis woonde. ,,Zulke knappe kerels, die Amerikanen. Ik kreeg mijn eerste cola en blikken ham van hen,’’ vertelt ze. Hoe knap ze ook waren, buurvrouw werd tijdens het stappen in Meppel gewoon verliefd op een in Havelte gelegerde Nederlandse soldaat.

Langzaam komt ze aanlopen met haar rollator op zoek naar haar hondje Dibbes. Het beestje gaat er tijdens legeroefeningen altijd vandoor, omdat hij lekkers van de soldaten krijgt. Op koddige wijze wordt een oefening nagebootst. Gelukkig voor haar komt haar hondje terecht.

Lourens van den Akker creëerde een eenakter van een op wacht staande soldaat. Via een brief komt hij tot de ontdekking dat zijn overleden vader, zijn held, in de gevangenis had gezeten voor zijn principes als antimilitarist. De wereld van wachtloper Tony kantelt. Uiteindelijk deserteert hij.


De laatste scene is in de nabijheid van de oorspronkelijke Amerikaanse basis. Het terrein is als een waarschuwend landschapskunstwerk ingericht. Een indrukwekkende vorm van protest.

Hulde voor de cast én voor de amateurspelers die langs de route op hun post staan. De gastheren en gastvrouwen dragen met hun zware bepakking de audiovisuele begeleiding van radiomaker Pascal van Hulst en zijn verhaal over Anne letterlijk met zich mee.

De eindregie is in handen van artistiek directeur van Peergroup Dirk Bruinsma. Hij stapt aan het eind van de voorstelling opgewonden in een van de legertrucks. Hij maakt de terugreis mee vanuit het authentiek lijkende militaire kampement. Dat is de tijdelijke thuisbasis voor spelers, technici, figuranten en alle anderen die meewerken aan deze unieke totaalproductie op deze historische plek.

Ton Henzen