Jacob Kuiper: 'Gedeeltelijke zonsverduistering was perfect te zien in Steenwijkerland'

Steenwijk - Onder uitmuntende omstandigheden kon gisteren de gedeeltelijke zonsverduistering in deze regio worden gevolgd.

Eclipsbrillen moeten altijd op tijdens een (gedeeltelijke) zonsverduistering.

Eclipsbrillen moeten altijd op tijdens een (gedeeltelijke) zonsverduistering. Foto: Jacob Kuiper

Om twintig minuten over elf begon de maan een klein stukje van de rechterbovenkant van de zon te bedekken. Het deukje werd snel groter en rond half één was de eclips op zijn maximum (onderstaande foto). Ongeveer 17% van de zonneschijf werd toen door de maan aan het oog onttrokken. Dat percentage is zo klein dat iemand die het niet weet, geen merkbare verandering in het daglicht zal bespeuren. Toch zijn er ook bij zo’n beperkte zon-eclips wel een aantal effecten meetbaar. Zonnepanelen krijgen niet hun maximale hoeveelheid straling en dat is terug te zien in de cijfers.

Dip in energieopbrengst

Op internet is precies te volgen hoeveel energie er in ons land wordt opgewekt met duurzame energiebronnen zoals windkracht en zonne-energie. Alle capaciteit aan zonnepanelen is te vertalen in elektrisch vermogen. Hoeveel Gigawatt wordt opgewekt, wordt op de site van Energieopwek.nl gepresenteerd.

In ons land was het tijdens de eclips vrijwel onbewolkt, waardoor duidelijk zichtbaar werd hoe de eclips rond het middaguur de energieproductie beïnvloedde. Vergeleken met een ‘normale’ zonnige dag werd in totaal ongeveer 7% minder stroom via zonnepanelen opgewekt. Dat lijkt niet zo heel veel, maar toch komt het neer op zo’n 800 Megawatt aan vermogen, vergelijkbaar met wat een stad als Amsterdam verbruikt. Onderstaande figuur illustreert dat de dip in zonnestroomproductie rond 12.45 uur het sterkst is. Daarna klimt de curve weer omhoog om in de middag zijn normale piek te bereiken.

Eén Cumuluswolk

Ook de luchttemperatuur kan tijdens een eclips behoorlijk veranderen. Bij een totale zonsverduistering zijn dat vaak vele graden Celsius. Een eclips veroorzaakt de sterkste temperatuurfluctuaties dicht boven het aardoppervlak. Om dat te onderzoeken is een meetopstelling met temperatuursensoren op verschillende hoogtes boven het maaiveld nodig. Met zo’n sensorenpakket werd donderdagochtend in Steenwijk gewerkt.

Door de vrij kleine zon-eclips was vooraf al duidelijk dat er geen forse temperatuursveranderingen zouden ontstaan. Toch was een beperkt effect zichtbaar. Tijdens de eclips is de temperatuur gedurende een uur vrijwel niet veranderd. Normaal zou op zo’n fraaie zomerdag als deze de temperatuur op dat tijdstip van de dag zeker 1 tot 2 graden zijn gestegen. Bekijken we de registratie in detail dan zien we net bij het eclipshoogtepunt een kortdurende scherpe temperatuurdaling.

Die dip werd veroorzaakt door één losse stapelwolk. De cumuluswolk liet in enkele minuten de luchttemperatuur met een paar graden dalen. Rechts op de registratie zien we dat de sensoren op alle niveaus weer hogere waarden aangeven, de eclips is duidelijk voorbij. Die ene cumulus loste snel op, maar fungeerde korte tijd als een filter, waarbij de hap uit de zon meteen fotografisch werd meegepakt.

Projectiebeeldjes onder de boom

Zoals verwacht, waren onder de bomen de ronde lichtvlekjes tijdens de eclips nu voorzien van een duidelijk deukje. Op een witte ondergrond was dat helemaal goed te zien. De lichtvlekjes zijn alle een kleine projectie van de zonneschijf.

Donker IJsland

Vanuit de ruimte was duidelijk te volgen hoe de maanschaduw over de noordelijke Atlantische Oceaan trok. Mensen in Noord-Canada konden daar een ringvormige zonsverduistering zien. Ook boven Groenland werd al snel 80 procent van het zonlicht onderschept. Op satellietfoto’s van de Meteosat weersatelliet is goed de donkere schaduwvlek te vinden. De bewolking van een depressie bij IJsland weerkaatst om 12.20 uur nog slechts 30% zonlicht.